Ekonomik sipariş miktarı, "bir seferde ne kadar sipariş vereyim?" sorusuna cevap verir. Çok sık ve küçük sipariş vermek, her siparişin sabit maliyetini çoğaltır. Seyrek ve büyük sipariş ise rafta fazla stok ve bağlı sermaye demektir. EOQ bu iki maliyetin dengelendiği noktayı bulur.
Formül
EOQ = √(2 × D × S ÷ H)
- D: Yıllık talep, adet.
- S: Sipariş başına sabit maliyet; nakliye, sipariş hazırlama ve mal kabul emeği gibi.
- H: Bir birimi bir yıl stokta tutmanın maliyeti; depo yeri, sigorta, bağlı sermayenin maliyeti, değer kaybı.
Adım adım örnek
Rakamlar varsayımdır:
| Veri | Değer |
|---|---|
| Yıllık talep (D) | 3.600 adet |
| Sipariş başına maliyet (S) | 200 TL |
| Yıllık birim tutma maliyeti (H) | 10 TL |
| 2 × D × S ÷ H | 2 × 3.600 × 200 ÷ 10 = 144.000 |
| EOQ | √144.000 ≈ 379 adet |
| Yılda sipariş sayısı | 3.600 ÷ 379 ≈ 9,5 |
Bu ürün için her seferinde yaklaşık 380 adet sipariş vermek, yılda dokuz on sipariş demektir. Daha küçük siparişlerde sabit maliyet, daha büyüklerinde tutma maliyeti artar.
Sonucu nasıl kullanırsınız?
EOQ "ne kadar" sorusunu cevaplar, "ne zaman" sorusunu değil. Zamanı yeniden sipariş noktası belirler. İkisi birlikte basit bir kural kurar: stok yeniden sipariş noktasına inince EOQ kadar sipariş ver.
Sınırları
- Talep sabit varsayılır: Kampanya ve sezon dönemlerinde sonuç sapar.
- Fiyat indirimi hesaba girmez: Tedarikçi büyük siparişte iskonto veriyorsa daha büyük miktar daha kârlı olabilir.
- Koli ve palet katları: Tedarikçi 24'lük koliyle satıyorsa sonucu en yakın koli katına yuvarlayın.
- Tutma maliyetini tahmin etmek zordur: Küçük işletmeler bu kalemi çoğu zaman olduğundan düşük tahmin eder.
Bu sınırlara rağmen EOQ, sipariş miktarını alışkanlıkla değil hesapla belirlemek için iyi bir başlangıçtır. Özellikle ABC analizinde A grubundaki ürünler için hesaplamaya değer.